Skaleczenie nożem w kuchni, oparzenie wrzątkiem czy kawałek jedzenia, który utknął w gardle, to sytuacje, które zdarzają się w każdym domu. Od pierwszych minut zależy często przebieg dalszych zdarzeń, a podstawowe zasady łatwo zapamiętać. Poniżej znajdziesz proste kroki, które pomogą Ci zachować spokój i zareagować właściwie.
Najpierw bezpieczeństwo i wezwanie pomocy
Zanim zaczniesz pomagać, upewnij się, że nie narażasz siebie ani poszkodowanego. Wyłącz źródło zagrożenia: zakręć gorącą wodę, odsuń się od ognia, wyłącz urządzenie, które spowodowało obrażenie. Dopiero potem zajmij się poszkodowanym.
W Polsce numer alarmowy to 112, a pogotowie ratunkowe można wezwać także pod numerem 999. Dzwoniąc, podaj dokładny adres, powiedz, co się stało, ilu jest poszkodowanych i w jakim są stanie. Nie rozłączaj się pierwszy, bo dyspozytor może przekazać Ci instrukcje i poprowadzić Cię krok po kroku. Jeśli jesteś w domu z kimś jeszcze, poproś tę osobę o wezwanie pomocy, a sam zajmij się poszkodowanym.
Rany i krwawienie
Przy drobnych ranach najważniejsza jest czystość. Umyj ręce, a jeśli masz rękawiczki jednorazowe, załóż je. Następnie:
- Opłucz ranę czystą, bieżącą wodą, aby usunąć brud i drobne zanieczyszczenia.
- Delikatnie osusz skórę wokół rany czystym materiałem.
- Zakryj ranę jałowym opatrunkiem lub plastrem.
- Zmieniaj opatrunek, gdy zawilgotnieje lub się zabrudzi.
Jeśli rana mocno krwawi, kluczowy jest silny, bezpośredni ucisk. Przyłóż do rany jałowy gazik lub czysty, złożony kawałek materiału i mocno dociśnij dłonią. Jeśli to możliwe, unieś zranioną kończynę. Gdy krew przesiąka przez opatrunek, nie zdejmuj go, tylko dołóż kolejną warstwę i dalej uciskaj. Następnie zabezpiecz całość bandażem, który dociska opatrunek, ale nie odcina krążenia.
Nie wyjmuj przedmiotów wbitych głęboko w ciało, bo mogą jednocześnie tamować krwawienie. Unieruchom je i obłóż opatrunkiem, a następnie wezwij pomoc.
Wezwij pogotowie lub zgłoś się pilnie do lekarza, gdy krwawienia nie udaje się zatrzymać, rana jest głęboka, rozległa lub ma rozchylone brzegi, jest zabrudzona ziemią, powstała w wyniku ugryzienia albo dotyczy twarzy, dłoni lub stawu. Przy takich ranach warto też sprawdzić, czy masz aktualne szczepienie przeciw tężcowi.
Oparzenia
Przy oparzeniu liczy się szybkie schłodzenie. Przez około 10–20 minut polewaj oparzone miejsce letnią lub chłodną, bieżącą wodą. Woda nie powinna być lodowata, a lód nie powinien dotykać skóry, bo może pogłębić uszkodzenie. Jeśli to możliwe, zdejmij biżuterię i zegarek z oparzonej okolicy, zanim pojawi się obrzęk.
Czego nie robić:
- nie smaruj oparzenia tłuszczem, masłem, pastą do zębów ani innymi domowymi środkami,
- nie przekłuwaj pęcherzy,
- nie odrywaj ubrania, które przywarło do skóry,
- nie stosuj lodu bezpośrednio na skórę.
Po schłodzeniu zakryj oparzenie luźno czystym, jałowym opatrunkiem lub czystą, niepuszczającą włókien tkaniną. Przy rozległych oparzeniach pamiętaj, że poszkodowany może szybko tracić ciepło, więc zadbaj, by nie zmarzł.
Zawsze skonsultuj się z lekarzem lub wezwij pomoc, jeśli oparzenie jest duże, obejmuje twarz, dłonie, stopy, okolice intymne lub duże stawy, ma charakter chemiczny albo elektryczny, a także gdy poparzone jest małe dziecko lub osoba starsza. Pilnej pomocy wymaga też podejrzenie oparzenia dróg oddechowych, np. po wdychaniu dymu.
Zadławienie
Zadławienie to sytuacja, w której liczą się sekundy. Jeśli osoba kaszle, mówi lub głośno oddycha, droga oddechowa jest tylko częściowo zablokowana. Zachęcaj ją wtedy do kaszlu i nie uderzaj w plecy, bo możesz przesunąć ciało obce głębiej. Obserwuj ją uważnie.
Gdy dorosły lub starsze dziecko nie może kaszleć, mówić ani oddychać, działaj od razu:
- Poproś kogoś o wezwanie pogotowia (112 lub 999).
- Pochyl poszkodowanego do przodu i wykonaj do pięciu mocnych uderzeń otwartą dłonią w plecy, między łopatkami.
- Jeśli to nie pomaga, stań za poszkodowanym, obejmij go w pasie i wykonaj do pięciu energicznych uciśnięć nadbrzusza, czyli okolicy tuż pod mostkiem, kierując ruch do siebie i ku górze.
- Powtarzaj na przemian uderzenia w plecy i uciśnięcia nadbrzusza, aż ciało obce zostanie usunięte lub przyjedzie pomoc.
Jeśli poszkodowany straci przytomność i przestanie oddychać prawidłowo, ułóż go na twardym podłożu i rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Niemowlęta i małe dzieci
U niemowląt postępowanie różni się od tego u dorosłych. Stosuje się uderzenia w plecy oraz uciśnięcia klatki piersiowej, a nie nadbrzusza. Ponieważ technika wymaga wprawy, warto ją przećwiczyć na kursie, zwłaszcza jeśli masz w domu małe dziecko. Do czasu kursu w razie zdarzenia dzwoń pod 112 i wykonuj polecenia dyspozytora.
Apteczka i przygotowanie na przyprzyszłość
W domowej apteczce przydadzą się podstawowe rzeczy: rękawiczki jednorazowe, jałowe gaziki, bandaże i opaski elastyczne, plastry, chusta trójkątna, koc ratunkowy oraz nożyczki. Raz na jakiś czas sprawdź daty ważności i uzupełnij braki. Przy apteczce trzymaj kartkę z numerami alarmowymi i własnym adresem, co pomoże, gdy ktoś w stresie nie będzie mógł go przypomnieć.
Najlepszym uzupełnieniem lektury jest praktyka. Zalecenia dotyczące pierwszej pomocy mogą się z czasem zmieniać, dlatego warto raz na jakiś czas odświeżyć wiedzę na kursie prowadzonym przez uprawnionych instruktorów i sprawdzić aktualne wytyczne. Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje szkolenia ani kontaktu z lekarzem.